Kriengsak Chareonwongsak : ทักษะการคิดสร้างสรรค์ 5

sukk.araya is moved by the inspiration of

my teachers,

my friends and  

prof. Kriengsak Chareonwongsak 

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

พัฒนา “ทักษะการคิดสร้างสรรค์” ให้งอกงามในวัยเยาว์ 5

ศ.ดร.เกรียงศักดิ์  เจริญวงศ์ศักดิ์

นักวิชาการอาวุโส ศูนย์ศึกษาธุรกิจและรัฐบาล มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด

สนับสนุนวัตถุดิบแห่งการคิดสร้างสรรค์  การพัฒนาความคิดสร้างสรรค์ คือ การพยายามแหวกม่านประเพณีความเคยชินเดิม ๆ ออกไปเพื่อค้นหาความแปลกใหม่ ดังนั้นพ่อแม่จึงเป็นบุคคลสำคัญในการนำลูกไปสู่ความแปลกใหม่และได้เรียนรู้ในสิ่งต่าง ๆ นอกเหนือจากความเคยชินเดิม ๆ ที่เป็นอยู่ เพื่อให้ลูกได้สะสมประสบการณ์ความรู้เหล่านั้นเป็นวัตถุดิบในการคิดต่อยอดหรือการคิดสร้างสรรค์ในสิ่งที่แปลกใหม่ต่อไป เพราะยิ่งมีวัตถุดิบที่หลากหลายมากเท่าไรเรายิ่งสร้างสรรค์ต่อยอดได้มากขึ้นไปเท่านั้น ตัวอย่างวัตถุดิบในการคิดสร้างสรรค์ที่พ่อแม่สามารถจัดเตรียมให้กับลูกนั้น เช่น จัดหาหนังสือ  ตำรา พจนานุกรม  การหาองค์ความรู้ต่าง ๆ ทางอินเทอร์เน็ต... ให้การศึกษาในศาสตร์ต่าง ๆ ที่หลากหลายไปจากการเรียนการสอนในโรงเรียน... พาลูกไปทัศนศึกษาในสถานที่ต่าง ๆ...ให้ลูกได้รู้จักพูดคุยกับคนประเภทต่าง ๆ ที่หลากหลาย  ...จัดหาวัสดุอุปกรณ์ในการประดิษฐ์ การเล่นของลูก ที่ไม่ใช่เป็นของสำเร็จรูปแต่ให้เป็นของพื้น ๆ ที่มีอยู่แล้วในบ้านหรือสิ่งที่พบได้ทั่วไปตามธรรมชาติ ของเหลือใช้ต่าง ๆ เพื่อฝึกให้ลูกได้คิดสร้างสรรค์จินตนาการกับสิ่งที่มีอยู่แทนการซื้อของเล่นสำเร็จรูป  เป็นต้น

การคิดสร้างสรรค์นับเป็นทักษะการคิดที่สำคัญในโลกยุคใหม่ซึ่งนอกจากสร้างความได้เปรียบในการแข่งขัน อย่างสร้างสรรค์แล้วยังฝึกให้เราเป็นคนที่ยืดหยุ่นต่อสถานการณ์ต่าง ๆ ไม่หวั่นไหวในปัญหาที่เข้ามารุมล้อมเนื่องจากรู้ว่าทุกปัญหาไม่ได้มีแค่คำตอบเดียวเท่านั้นแต่มีทางออกอื่น ๆ ด้วยเช่นกัน นอกจากนี้ยังเป็นทักษะที่สร้างความสุขความบันเทิงให้กับชีวิตในการสร้างสรรค์สิ่งแปลกใหม่ออกมาอยู่เป็นประจำทำให้ชีวิตไม่ซ้ำซากจำเจเบื่อหน่ายแต่เป็นชีวิตที่แปลกใหม่และรื่นรมย์อยู่เสมอ  การพัฒนาทักษะการคิดสร้างสรรค์ให้งอกงามในลูกของเรานั้นไม่ใช่เรื่องยากเนื่องจากเด็กทุกคนมีเมล็ดพันธุ์นี้อยู่แล้ว พ่อแม่เพียงแต่เป็นผู้สร้างสภาวะแวดล้อมที่เหมาะสมให้เมล็ดพันธุ์นั้นได้เติบใหญ่พร้อมกับเฝ้าดูและชื่นชมในดอกผลแห่งความคิดสร้างสรรค์ที่เจริญงอกงามในชีวิตลูกที่ตนได้มีส่วนร่วมในการบ่มเพาะมากับมือ

Kriengsak Chareonwongsak : ทักษะการคิดสร้างสรรค์ 4

sukk.araya is moved by the inspiration of

my teachers,

my friends and  

prof. Kriengsak Chareonwongsak 

 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------



พัฒนา “ทักษะการคิดสร้างสรรค์” ให้งอกงามในวัยเยาว์ 4

ศ.ดร.เกรียงศักดิ์  เจริญวงศ์ศักดิ์

นักวิชาการอาวุโส ศูนย์ศึกษาธุรกิจและรัฐบาล มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด

กระตุ้นให้คิดสร้างสรรค์  การคิดสร้างสรรค์เป็นการคิดที่มีลักษณะเป็นกระบวนการ (process) เป็นทักษะที่ต้องอาศัยการฝึกฝนให้เคยชินเป็นนิสัย ดังนั้นพ่อแม่จึงจำเป็นต้องเป็นผู้กระตุ้นให้ลูกได้ฝึกการคิดสร้างสรรค์อยู่เสมอผ่านเหตุการณ์ต่าง ๆ ในชีวิตประจำวันอย่างเป็นระบบผ่านขั้นตอนสำคัญอันได้แก่

...กำหนดเป้าหมายการคิด การคิดสร้างสรรค์เป็นการคิดที่มีเป้าหมายการคิดอย่างชัดเจน ไม่ใช่การจินตนาการเรื่อยเปื่อยอย่างไร้จุดหมาย โดยเริ่มจากการกำหนดวัตถุประสงค์ที่เราต้องการ รวมทั้งใช้คำถามที่ชัดเจนเป็นโจทย์ในการคิดเพื่อได้รับคำตอบที่ตรงประเด็นอย่างแท้จริง   พ่อแม่มีบทบาทสำคัญในการเป็นผู้กระตุ้นและเป็นผู้ตั้งคำถาม สร้างโจทย์ ให้ลูกได้ขบคิดผ่านสถานการณ์ทั่วไปในชีวิตประจำวันหรือจากปัญหาต่าง ๆ     ตัวอย่างเช่น  ลูกจะทำความสะอาดบ้านอย่างสะอาดและรวดเร็วได้โดยวิธีใดเพื่อจะได้มีเวลาไปเล่นกับเพื่อน ๆ ... มีวัตถุดิบในการปรุงอาหารแค่ที่มีอยู่ในตู้เย็น ลูกคิดว่าจะนำมาทำอาหารอะไรได้บ้าง เป็นต้น

...แสวงหาแนวคิดใหม่  เมื่อได้คำถามหรือโจทย์ที่ชัดเจนแล้วขั้นต่อไปคือพยายามพาลูกให้คิดถึงวิธีการที่จะพาไปสู่วัตถุประสงค์หรือคำตอบที่ต้องการให้ “มากที่สุด” เท่าที่จะคิดได้ ยังไม่ต้องยึดติดกับขั้นตอน กฎระเบียบ กฎเกณฑ์ตามปกติ หรือจำกัดวงว่าจะสามารถทำได้ในทางปฏิบัติจริงมากน้อยเพียงใด เพื่อกระตุ้นให้สามารถผลิตความคิดใหม่ ๆ ทางเลือกใหม่ ๆ จินตนาการแปลก ๆ ออกมาให้มากที่สุด โดยพ่อแม่ยังไม่ต้องประเมินว่าดีหรือไม่ แต่พยายามฝึกฝนให้ลูกได้คิดผ่าการมองต่างมุม การสร้างจินตนาการอิสระ การขยายขอบเขตความเป็นไปได้  มองต่างมุมของสิ่งที่คุ้นเคย  การตั้งคำถาม “ทำไม” หรือ “อะไรจะเกิดขึ้น ถ้า...”  ฯลฯ ตัวอย่างเช่น  วิธีทำความสะอาดบ้านที่สะอาดและรวดเร็วนั้นลูกอาจให้เพื่อน ๆ มาช่วย เมื่อเสร็จเร็วจะได้ไปเล่นด้วยกัน  ขอแลกเวรกับพี่น้องคนอื่น  ใช้อุปกรณ์ทุ่นแรง ใช้ทางลัดกวาดเศษผงซ่อนในพรมก่อนแล้วพรุ่งนี้ค่อยมารจัดการ  ชวนเพื่อนมาเล่นที่บ้านแทนและถือโอกาสขอให้เพื่อน ๆ ช่วยหลังเล่นเสร็จ  เป็นต้น

...ประเมินและคัดเลือกแนวคิด ความคิดสร้างสรรค์จะสามารถผลิตผลงานทางความคิดออกมาอย่างสมบูรณ์และไม่เป็นเพียงจินตนาการเพ้อฝัน ต่อเมื่อความคิดใหม่ ๆ ที่แปลกแหวกแนวนั้นได้รับการนำมากลั่นกรองด้วยเหตุและผล ดังนั้นหลังจากขั้นแสวงหาแนวคิดใหม่ได้มากเพียงพอแล้ว ขั้นต่อไปคือการนำแนวคิดต่าง ๆ ที่ได้มาพิจารณาว่าใช้ได้จริงหรือไม่ เกิดปัญหาหรือไม่ สมเหตุสมผลหรือไม่ ตอบโจทย์หรือไม่ เพื่อคัดเลือกแนวคิดที่ใช้การได้เหมาะสมมากที่สุดมาใช้ประโยชน์ต่อไป    ตัวอย่างเช่น  หากเราใช้วิธีกวาดบ้านโดยซ่อนเศษผงไว้ใต้พรมแล้วไปเล่นกับเพื่อน ๆ นั้น อาจไม่ดีที่สุด เพราะหากแม่มาพบเข้า ครั้งต่อไปเราคงถูกลงโทษไม่ให้ไปเล่นกับเพื่อน ๆ อีก  ดังนั้นใช้วิธีการชวนเพื่อน ๆ มาเล่นที่บ้านพร้อมให้ช่วยทำความสะอาดด้วยน่าจะดีกว่า เพราะนอกจากได้เล่นแล้วงานบ้านยังเสร็จอีกด้วย เป็นต้น

Kriengsak Chareonwongsak : ทักษะการคิดสร้างสรรค์ 3

sukk.araya is moved by the inspiration of

my teachers,

my friends and  

prof. Kriengsak Chareonwongsak 

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

พัฒนา “ทักษะการคิดสร้างสรรค์” ให้งอกงามในวัยเยาว์ 3

ศ.ดร.เกรียงศักดิ์  เจริญวงศ์ศักดิ์

นักวิชาการอาวุโส ศูนย์ศึกษาธุรกิจและรัฐบาล มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด

โดยแนวทางสำคัญในการให้เมล็ดพันธุ์ความคิดสร้างสรรค์สามารถเติบโตได้นั้นเริ่มจาก

ปลูกฝังทัศนคติแห่งการคิดสร้างสรรค์  ทักษะการคิดสร้างสรรค์เป็นทักษะที่มีความเกี่ยวข้องและเชื่อมโยงกับทัศนคติ (attitude) และบุคลิกภาพ (personally) ของบุคคลนั้น ๆ เป็นอย่างมาก ทัศนคติและบุคลิกภาพอันเอื้อต่อการคิดสร้างสรรค์ที่พ่อแม่ควรสร้างให้เกิดขึ้นได้แก่  

...เปิดกว้างทางความคิด  โดยการรับฟังความคิดเห็นของลูก ไม่ขัดจังหวะ ด่วนวิพากษ์วิจารณ์จนทำให้ลูกหมดความมั่นใจไม่กล้าแม้แต่แสดงความคิดเห็นใด ๆ ไม่สกัดกั้นเสรีภาพที่จะคิด พูด ถามคำถาม ออกความเห็นในขอบเขตของจริยธรรมและไม่ละเมิดสิทธิหรือเป็นอันตรายต่อผู้อื่น สนับสนุนความคิดที่แตกต่าง รวมทั้งการฝึกฝนให้ลูกกล้าทำในสิ่งแปลกใหม่ที่ไม่คุ้นเคยโดยไม่ต้องกังวลว่าจะผิดพลาดหรือล้มเหลว  มีผลการวิจัยกล่าวว่าบรรยากาศที่ไม่เคร่งครัดด้วยกฎระเบียบมากเกินไป บรรยากาศแห่งการยอมรับและยกย่องเสรีภาพเป็นสิ่งที่ช่วยส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ได้อย่างมาก

...ทัศนคติเชิงบวกต่อสถานการณ์ต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งทัศนคติต่อปัญหาที่เด็กต้องเผชิญว่าทุกปัญหามีทางออกเสมอ   พร้อมทั้งท้าทายฝึกฝนให้มองปัญหาในมุมมองไปที่ต่างไปจากความเคยชินเดิม และหาคำตอบที่หลากหลาย ส่งเสริมให้เด็กได้เห็นว่ามีวิธีแก้ปัญหาได้หลายวิธีรวมทั้งสนับสนุนให้เด็กใช้ความคิดสร้างสรรค์ในการแก้ปัญหาอยู่เสมอ

...แรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์  ทั้งนี้พ่อแม่ต้องฝึกลูกให้เป็นเด็กที่มุ่งมั่นในการคิดหาคำตอบต่อสิ่งที่เป็นปัญหาคาใจจนกว่าจะได้รับคำตอบที่ดีที่สุด  มีความสนใจต่อสิ่งที่มีความสลับซับซ้อน อดทนต่อปัญหาที่มองไม่เห็นคำตอบ บากบั่นอุตสาหะ เรียนรู้จากประสบการณ์ความล้มเหลวและพร้อมจะลุกขึ้นสู้ต่อไป โดยฝึกฝนจากเรื่องง่าย ๆ

Kriengsak Chareonwongsak : ทักษะการคิดสร้างสรรค์ 2

sukk.araya is moved by the inspiration of

my teachers,

my friends and  

prof. Kriengsak Chareonwongsak 

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

พัฒนา “ทักษะการคิดสร้างสรรค์” ให้งอกงามในวัยเยาว์ 2

ศ.ดร.เกรียงศักดิ์  เจริญวงศ์ศักดิ์

นักวิชาการอาวุโส ศูนย์ศึกษาธุรกิจและรัฐบาล มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด

เป็นไปได้หรือไม่ที่เมล็ดพันธุ์ความคิดสร้างสรรค์ของคนในสังคมไม่ได้รับการกระตุ้นให้พัฒนางอกงามอย่างที่ควรจะเป็น โดยหากเปรียบความคิดสร้างสรรค์ของคนในสังคมเป็นเมล็ดพืชแล้ว เราคงเหมือนเมล็ดพืชที่เก็บไว้ในกระป๋องวางอยู่บนหิ้ง โดยเกษตรกรเจ้าของนานั้นไม่ได้ใส่ใจที่จะนำมาหว่านให้งอกงาม เพราะรัฐไม่เคยมีนโยบายให้เกษตรกรปลูกและเพาะเลี้ยงความคิดสร้างสรรค์ อีกทั้งบรรพบุรุษสอนให้ปลูกพืชทางความคิดแบบเดียวกับที่เคยทำกันมาแล้ว รวมทั้งบริบทต่าง ๆ ในสังคมที่ไม่ใครสะท้อนความต้องการผลจากความคิดสร้างสรรค์ ด้วยเหตุนี้สังคมของเราจึงเป็นสังคมที่นับว่าขาดแคลนความคิดสร้างสรรค์อย่างรุนแรง ทั้ง ๆ ที่คนไทยมีความคิดดี ๆ ความคิดใหม่ ๆ ที่ไม่ด้อยกว่าคนชาติอื่น ๆ แต่น่าเสียดายที่เราไม่ได้บ่มเพาะเมล็ดพันธุ์แห่งความคิดสร้างสรรค์ที่มีอยู่ในตัวนั้นให้เจริญงอกงามขึ้นมาอย่างถูกวิธี

นอกจากนี้ความเข้าใจที่ผิดเกี่ยวกับเรื่องความคิดสร้างสรรค์ ที่คนจำนวนมากมองว่าเป็นเรื่องของ        ”พรสวรรค์” ที่มีอยู่ในคนบางคนเท่านั้น โดยจากผลการสำรวจความคิดเห็นของพ่อแม่พบว่ากว่า 60 %เห็นด้วยว่าความคิดสร้างสรรค์เป็นเรื่องของพรสวรรค์ส่วนบุคคล  ซึ่งเป็นความเข้าใจผิดอย่างร้ายแรงเป็นกำแพงอุปสรรคที่ขวางกั้นไม่ให้การพัฒนาความคิดสร้างสรรค์ในเด็กและเยาวชนไทยเป็นไปได้อย่างมีประสิทธิภาพ  ทั้ง ๆ ที่ในความเป็นจริงแล้วความคิดสร้างสรรค์เป็นเมล็ดพันธุ์ที่มีอยู่ในเราทุกคนที่ติดตัวเรามาตั้งแต่เกิดเพื่อรอการรดน้ำพรวนดินให้งอกงามต่อไป  พ่อแม่จึงควรตระหนักว่าตนนั้นเป็นบุคคลสำคัญในการดูแลและสร้างสภาวะแวดล้อมที่เหมาะสมให้เมล็ดพันธุ์ความคิดสร้างสรรค์ของลูกได้เจริญเติบโตและงอกงาม

Kriengsak Chareonwongsak : ทักษะการคิดสร้างสรรค์ 1

sukk.araya is moved by the inspiration of

my teachers,

my friends and  

prof. Kriengsak Chareonwongsak 

 

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

พัฒนา “ทักษะการคิดสร้างสรรค์” ให้งอกงามในวัยเยาว์ 1

ศ.ดร.เกรียงศักดิ์  เจริญวงศ์ศักดิ์

นักวิชาการอาวุโส ศูนย์ศึกษาธุรกิจและรัฐบาล มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด

ความคิดสร้างสรรค์ (Creative Thinking) นับเป็นทักษะการคิดที่สำคัญโดยเฉพาะอย่างยิ่งในโลกยุคปัจจุบันที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วและมีความสลับซับซ้อนมากยิ่งขึ้น การแก้ปัญหาด้วยวิธีการเดิม ๆ มักจะใช้ไม่ได้ผล ความคิดสร้างสรรค์จึงเข้ามามีบทบาทสำคัญ ทั้งในระดับโลก ระดับชาติ ระดับองค์กร ระดับสถาบันการศึกษา จนถึงระดับปัจเจกบุคคล นำไปสู่การค้นพบสิ่งใหม่ ๆ ทางวิทยาศาสตร์ การเคลื่อนไหวทางด้านศิลปะ การประดิษฐ์คิดค้นสิ่งใหม่ ๆ ตลอดจนการแก้ปัญหาและการพัฒนาสังคมรูปแบบใหม่  โดยเฉพาะอย่างยิ่งเป็นสิ่งจำเป็นต่อความอยู่รอดในโลกแห่งการเปิดเสรีทางการค้า ที่มีการแข่งขันกันอย่างรุนแรงในปัจจุบัน 

อย่างไรก็ตามเมื่อมองดูบริบทสังคมไทยในแทบทุกระดับของสังคม ผมเกิดคำถามมากมายที่ขึ้นต้นด้วย “ทำไม”

...ทำไมเราชอบลอกเลียนแบบสินค้ายี่ห้อดัง ๆ จากทั่วทุกมุมโลกได้เก่ง เร็วและเหมือนจริง มากกว่าคิดสร้างสรรค์สิ่งใหม่ ๆ  ด้วยตนเอง ?

...ทำไมนักเรียนไทยหลายคนทำรายงานแบบ “ตัดแปะ” นักศึกษาปริญญาโทหลายคนทำวิทยานิพนธ์แบบ “ชั่งกิโล” ไม่ค่อยมีการสร้างสรรค์สิ่งใหม่ ๆ ให้เกิดขึ้น ทั้ง ๆ ที่ความสามารถของเราไม่ได้ด้อยกว่านักศึกษาชาติอื่น

...ทำไมรัฐบาลไทย หลายยุคหลายสมัย มักใช้วิธีการแก้ปัญหาและพัฒนาประเทศด้วยวิธี “ลอกแบบ” จากประเทศที่พัฒนาแล้วมากกว่าระดมสมองพินิจพิจารณาแนวทางแก้ปัญหาที่เหมาะสมกับบริบทสังคมไทยอย่างแท้จริง ?